Wat is een rioolspoelwagen en wanneer wordt die ingezet?

Stel je voor: het regent pijpenstelen, de straat staat bijna onder water en het riool lijkt het te laten afweten.

Wat er dan vaak tevoorschijn komt, is een grote wagen met slangen, tanks en een hoop techniek. Een rioolspoelwagen. Maar wat doet zo’n wagen precies? En wanneer rijdt die er eigenlijk op uit? Je zou denken dat het alleen gebeurt als er echt iets kapot is, maar de werkelijkheid is veel interessanter — en belangrijker — dan je denkt.

Wat is een rioolspoelwagen precies?

Een rioolspoelwagen is een speciaal voertuig dat wordt gebruikt om riolen schoon te maken, vrij te spelen en te onderhouden.

Het is eigenlijk een mobiele werkplaats op wielen. De wagen combineert twee belangrijke functies: spoelen en zuigen.

Met hoge druk wordt water in het riool gespoten om vuil, zand, vet en andere afzettingen los te maken. Die troep wordt vervolgens opgezogen en opgeslagen in een grote tank op de wagen. De meeste moderne spoelwagens zijn zogenaamde combinatiewagens. Dat betekent dat ze zowel kunnen spoelen als zuigen.

Merken zoals Vac-Con, Faun en Kirchhoff leveren veel van deze wagens in Nederland.

Een typische combinatiewagen heeft een watertank van circa 6.000 tot 12.000 liter en een zuiginstallatie die tot wel 3.000 kubieke meter lucht per uur kan verwerken. De spoeldruk kan oplopen tot 150 à 200 bar — genoeg om zelfs hardnekkige vetlaagjes uit de rioolwand te blazen.

Wanneer wordt een rioolspoelwagen ingezet?

Het eerste wat bij de meeste mensen opkomt, is: alleen bij verstoppingen. Maar dat is maar een klein deel van het verhaal.

1. Preventief rioolonderhoud

Een rioolspoelwagen wordt voor verschillende redenen ingezet, en preventief onderhoud is eigenlijk de belangrijkste.

In Nederland is het gemeentelijk rioolbeheer wettelijk geregeld. Gemeenten hebben de zorgplicht om het rioolstelsel goed te onderhouden. Dat betekent dat ze op vaste momenten de riolen laten doorspuien.

2. Verstoppingen en calamiteiten

Gemiddeld wordt een riool eens per 1 à 3 jaar gespoeld, afhankelijk van het type riool en de ligging. In gebieden met veel restaurants of oude buurten met veel vetafvoer gebeurt dat vaker. Preventief spoelen voorkomt verstoppingen, overstromingen en onaangename geuren. Het is dus geen luxe, maar noodzaak.

Als een riool toch verstopt raakt — bijvoorbeeld door wortels, vet of vreemde voorwerpen — komt de spoelwagen in actie.

3. Na hevige regenval en overstromingen

De hoge druk van de spoelslang breekt de verstopping op en spoelt het vuil door naar een volgende put. Soms is het nodig om met een camera in het riool te kijken om te zaken wat de oorzaak is.

Die camera-inspectie gaat vaak samen met de inzet van de spoelwagen. Bij extreme regenval kan het rioolstelsel overbelast raken. Dan worden spoelwagens ingezet om water op te zuigen en riolen snel vrij te maken.

4. Voor inspectie en onderzoek

In sommige gevallen wordt er ook gekeken of er schade is aan het riool, zoals scheuren of verzakkingen, die de doorstroming belemmeren.

Voordat er wordt begonnen met bijvoorbeeld een nieuwbouwwijk of een groot infrastructuurproject, wordt het bestaande rioolstelsat vaak eerst geïnspecteerd. De spoelwagen speelt hierbij een rol door de riolen schoon te maken zodat camera's een helder beeld kunnen maken van de staat van het riool. Bedrijven die gespecialiseerd zijn in utiliteitsbouw en infra, zoals bijvoorbeeld Janssen de Jong Infra, werken hier nauw mee samen bij projecten waar rioolonderhoud onderdeel uitmaakt van het totaalplaatje.

Hoe werkt het spoelen in de praktijk?

Het proces is eenvoudiger dan je denkt, maar wel effectief. De spoelwagen parkeert boven een rioolput. Dan wordt een spoelslang met een speciale spuitkop het riool in gelanceerd.

De spuitkop heft zichzelf naar voren door de reactiekracht van de waterstralen aan de achterkant.

Aan de voorkant zitten stralen die recht vooruit spuiten om verstoptingen te verbreken. Aan de zijkant zitten stralen onder een hoek die de wanden schoonspoelen en het vuil naar achteren spoelt, richting de zuigslang.

Al het vuil en water wordt opgezogen en opgeslagen in de tank op de wagen. Die inhoud wordt later afgevoerd naar een zuiveringsinstallatie of een speciaal verzamelpunt. Niets belandt gewoon in het riool — alles wordt netjes afgehandeld.

Waarom is dit zo belangrijk?

Nederland heeft samen meer dan 120.000 kilometer aan rioolstelsel. Dat is genoeg om drie keer de aarde rond te gaan. Al dat riool moet goed functioneren, anders krijg je overstromingen, gezondheidsrisico's en dure schade.

Een rioolspoelwagen is daarbij een van de belangrijkste gereedschappen om alles draaiende te houden.

Zonder regelmatig onderhoud zou het rioolstelsel binnen enkele jaren vastlopen — letterlijk. Vet, zand, wortels en ander afval zich op in de leidingen.

Voorkomen is dus altijd goedkoper dan herstellen. En daarom zie je die grote wagens vaker op de weg dan je denkt. Ze zijn er niet alleen als er iets mis is, maar juist om te voorkomen dat er iets misgaat.

Dus de volgende keer dat je een rioolspoelwagen ziet rijden, weet je: die chauffeur is bezig om ervoor te zorgen dat alles onder de grond soepel blijft lopen.

En dat is best wel essentieel, als je er over nadenkt.