Stel je voor: het regent pijpenstelen, en al het water — uit je douche, je toilet én de straat — stroomt door één en dezelfde buis naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Klinkt logisch?
▶Inhoudsopgave
In Nederland is dat al decenniaal de norm. Maar dat gaat veranderen. Soms letterlijk onder je voeten. Want wat nu vanzelfsprekend lijkt, is eigenlijk een van de grootste uitdagingen voor onze rioleringsinfrastructuur.
En in 2026 wordt er flink ingegrepen. Maar waarom eigenlijk? En wat betekent dat voor jou als huiseigenaar of aannemer? Laten we erin duiken.
Wat is een gemengd rioolstelsel eigenlijk?
Een gemengd rioolstelsel — ook wel verbeterd gemengd stelsel genoemd — is een rioleringssysteem waarin afvalwater (uit keuken, badkamer, toilet) en hemelwater (regenwater van daken en straten) via één gemeenschappelijke buis naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) worden getransporteerd. Dit systeem is in Nederland vanaf de jaren '60 en '70 massaal aangelegd. Het voordeel? Eenvoud.
Je hoeft maar één leidingnet aan te leggen. Maar het nadeel wordt steeds duidelijker: bij hevig regenval raakt het systeem overbelast. De zuiveringsinstallatie kan het volume niet meer aan, en er ontstaat een risico op overstorten.
Dat betekent dat ongezuiverd water — een mengsel van regenwater en afvalwater — direct in sloten, vaarten of rivieren terechtkomt.
Niet bepaald ideaal voor volksgezondheid én natuur.
Waarom is het gemengde systeem een probleem geworden?
Klimaatverandering zorgt ervoor dat we vaker te maken krijgen met extreme regenbuien. Tegelijkertijd zijn onze steden verhard: minder groen, meer asfalt en beton. Water kan de grond niet meer in en stroomt massaal naar het riool. Het gevolg?
De buizen lopen vol, de pompen kunnen het niet bijhouden, en overstorten worden steeds vaker en heviger.
Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en diverse waterschappen zijn er jaarlijks duizenden overstortincidenten in Nederland. Daarnaast is de capaciteit van veel RWZI's ontoereikend voor de hoeveelheid water die bij piekbuien binnenkomt. Het systeem is simpelweg niet ontworpen voor de omstandigheden van vandaag.
Wat verandert er in 2026?
Per 1 januari 2026 treedt een belangrijke wijziging in de Regeling lozing afvalwater in werking.
De kern: nieuwe woningen en grootschalige verbouwingen moeten worden voorzien van een gescheiden rioolstelsel. Dat betekent dat afvalwater en hemelwater vanaf dan niet meer gemengd mogen worden afgevoerd naar het gemeentelijk riool. Concreet houdt dit in: Deze verplichting geldt voor nieuwbouwwoningen en voor bestaande woningen bij grootschalige renovaties waarbij meer dan 50% van het dakoppervlak of de verharding wordt vervangen.
- Afvalwater (grijs en zwart water) gaat door de bestaande rioolbuizen naar de RWZI.
- Hemelwater (regenwater van daken en verharde oppervlakken) moet gescheiden worden afgevoerd — bijvoorbeeld naar de wadi, infiltratievoorziening, het oppervlaktewater of een apart hemelwaterriool.
Voor kleinere verbouwingen gelden overgangsregelingen, maar de richtduidelijk: scheiding is de toekomst. Als huiseigenaar kun je in 2026 geen nieuwe woning meer krijgen zonder gescheiden afvoer.
Wat betekent dit voor huiseigenaren en aannemers?
Dat heeft gevolgen voor de aanleg van je terrein: je moet rekening houden met infiltratiekratten, wadi's, bergingsbassins of een apart hemelwaterriool.
Voor aannemers en installateurs betekent dit dat ontwerpen en aanpassingen aan de rioleringsinfrastructuur standaard onderdeel worden van elk nieuwbouwproject. Maar er is ook goed nieuws: een gescheiden systeem vermindert de belasting op de zuiveringsinstallatie, verlaagt het risico op overstorten en draagt bij aan een veerkrachtiger watersysteem. Bovendien stimuleert het innovatie in waterberging en natuurlijke afvoer — denk aan groene daken, regenwaterputten en doorlatende bestrating.
Wat doen gemeenten en waterschappen?
Gemeenten en waterschappen spelen een cruciale rol. Zij zijn verantwoordelijk voor het beheer van het rioolstelsel en het verlenen van vergunningen.
Veel gemeenten werken al aan stapsgewijze aanpassingen van het bestaande rioolnet. Denk aan het aanleggen van overstortvoorzieningen, het vergroten van bergingscapaciteit en het stimuleren van particuliere hemelwaterafvoer.
Waterschappen zoals het Hoogheemraadschap van Delfland en Waterschap Rivierenland hebben al jarenlang programma's lopen om overstorten terug te dringen. Met de nieuwe regelgeving krijgen zij een steviger juridisch kader om scheiding van afval- en hemelwater af te dwingen.
De toekomst is gescheiden
Het gemengde rioolstelsel heeft Nederland decennia gediend. Maar de realiteit van vandaag — meer regen, meer verharding, meer druk op onze waterinfrastructuur — vraagt om een fundamentele omslag.
De wijziging per 2026 is geen plotselinge revolutie, maar een logische stap in een al langer lopende transitie. Voor iedereen die bouwt, verbouwt of investeert in vastgoed: houd rekening met gescheiden afvoer. Het is niet alleen verplicht, het is ook slim.
Want wie nu al vooruitdenkt, voorkomt kosten en complicaties later. En misschien nog wel belangrijker: je draagt bij aan een schonere, veiligere en veerkrachtigere wateromgeving voor iedereen.