Wat is een gemengd rioolstelsel en wat verandert er in 2026?

Stel je voor: het regent pijpjeswijs, en al het water — uit je douche, je wc én de straat — stroomt door dezelfde buis weg.

Klinkt dat als een goed idee? Nou, eigenlijk niet. En precies daarom staat ons rioolstelsel op een grote verandering te wachten.

In 2026 gaan er flink wat dingen veranderen in hoe Nederland met riolering omgaat. Tijd om er echt begrip bij te krijgen.

Een gemengd rioolstelsel: hoe werkt dat precies?

Een gemengd rioolstelsel is simpel gezegd één buis voor alles. Regenwater van daken en straten, afvalwater uit keuken en badkamer — het allemaal gaat door dezelfde rioolbuis naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi).

Dit systeem is in Nederland al sinds de negentiende eeuw de norm. In veel oudere woonwijken en stadscentra is het nog steeds het standaardmodel. Maar hier zit het probleem: bij hevig regenval raakt die ene buis snel vol. Het mengsel van regenwater en afvalwater wordt dan — ja, je raadt het al — rechtstreeks geloosd in sloten, rivieren of het oppervlaktewater.

Dat heeft een naam: overstorten. En dat is natuurlijk allesbehalve gezond voor mens én milieu.

Waarom was het gemengde systeem ooit een goed idee?

Goede vraag. Toen Nederland in de twintigste eeuw groeide, was het gemengde systeem de snelste en goedkoopste manier om afvalwater af te voeren.

Er hoefde maar één buisnetwerk aangelegd te worden. Geen dubbele infrastructuren, geen gedoe.

En voor de volksgezondheid was het al een enorme vooruitgang — denk maar aan de daling van cholera- en tyfusgevallen na de aanleg van riolering. Maar tegenwoordig weten we beter. We weten dat overstorten vervuilend zijn.

We weten dat klimaatverandering voor heviger regenval zorgt. En we weten dat we met een gescheiden aanpak veel schoner water kunnen afvoeren.

Gescheiden vs. gemengd: wat is het verschil?

Bij een gescheiden rioolstelsel lopen er twee buizen naast elkaar. Eén buis voert schoon regenwater direct af naar het oppervlaktewater.

De andere buis voert afvalwater naar de rwzi. Zo hoeft regenwater niet eerst gezuiverd te worden, en raakt de rwzi niet overbelast bij een regenbui.

Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw werd het gescheiden stelsels de nieuwe standaard bij nieuwbouw. Maar — en dit is belangrijk — het bleek niet helemaal perfect. Hemelwater dat over vervuilde daken en wegen stroomt, is vaak niet zo schoon als je denkt. En foutaansluitingen (waarbij afvalwater toch in de hemelwaterbuis terechtkwamen) zorgden voor onverwachte vervuiling. Daarom werd later het verbeterd gescheiden rioolstelsel ontwikkeld, dat hier beter mee omgaat.

Wat verandert er in 2026?

Nu komen we bij het echte nieuws. In 2026 treden er belangrijke veranderingen in werking die direct invloed hebben op hoe gemeenten en waterbeheerders met riolering omgaan.

Nieuwe water- en rioleringsprogramma's

Vanaf 1 januari 2026 gelden er nieuwe water- en rioleringsprogramma's (WRP's) voor gemeenten. Deze programma's beschrijven hoe elke gemeente de komende vijf jaar omgaat met riolering, waterkwaliteit en hemelwaterafvoer. Denk aan gemeenten als Albrandswaard, die hun programma voor 2026-2030 al hebben vastgesteld.

De nieuwe Waterschapswet 2026

Het doel: betere afstemming tussen gemeenten en waterschappen, en meer aandacht voor duurzaam waterbeheer.

De Waterschapswet wordt per 2026 vernieuwd. Dit betekent dat waterschappen — de instanties die verantwoordelijk zijn voor waterbeheer en rioolwaterzuivering — een bijgestelde taak krijgen. Er komt meer nadruk op klimaatadaptatie, waterkwaliteit en samenwerking met gemeenten. Voor jou als burger voelt dat misschien abstract aan, maar het heeft directe gevolgen voor hoe snel en schoon je afwatering wordt afgevoerd.

Meer aandacht voor hemelwaterafvoer

Een groot thema in 2026 is het beter scheiden van hemelwater en afvalwater. Gemeenten worden aangespoord om te investeren in oplossingen die hemelwater niet door het riool laten stromen.

Denk aan wadi's, groene daken, en infiltratievoorzieningen. Het idee: hoe minder regenwater het riool in gaat, hoe minder overstorten er plaatsvinden.

Wat betekent dit voor jou als huiseigenaar?

Goed nieuws: je hoeft niet zomaar een dubbel rioolstelsel onder je huis te leggen.

Maar er zijn wel een paar dingen om in de gaten te houden. Ten eerste: als je een eigen rioolaansluiting hebt, is het belangrijk dat die goed is aangesloten.

Foutaansluitingen — waarbij bijvoorbeeld je afvalwater in de hemelwaterput terechtkomt — worden steeds strenger aangepakt. Ten tweede: gemeenten kunnen in bepaalde gebieden maatregelen nemen om hemelwater tegen te houden. Denk aan subsidietegelingen voor het aanleggen van een groen dak of het vervangen van verharding in je tuin. En ten derde: de kosten van rioleringsheffing kunnen verschuiven.

Omdat gemeenten meer gaan investeren in duurzame waterinfrastructuur, kan dat invloed hebben op wat je jaarlijks betaalt.

Houd daarom de brief van je gemeente in de gaten.

De toekomst van ons riool: schoner, slimmer, duurzamer

We zitten in een overgangsfase. Het gemengde rioolstelsel is niet zomaar weg te bannen — het zit letterlijk onder onze straten verankerd.

Maar de richting is duidelijk: we gaan naar een systeem waar schoon water schoon blijft, afvalwater goed gezuiverd wordt, en overstorten tot het verleden behoren.

2026 is geen wondermiddel, maar wel een belangrijk kantelpunt. Met nieuwe regelgeving, betere samenwerking tussen overheden en meer bewustzijn bij burgers wordt ons traditionele gemengd rioolstelsel stap voor stap toekomstbestendig. En dat is iets waar we allemaal wat aan hebben — want laten we eerlijk zijn, niemand wil in een straat staan die oploopt als een zwembad.