Stel je voor: het regent pijpenstelen, de straat staat onder water en de rioolputten komen bijna overstromen.
▶Inhoudsopgave
Klinkt als een nachtmerrière, toch? Maar dit gebeurt steeds vaker in Nederland. En een groot deel van het probleem zit hem in iets wat je bijna nooit ziet: het rioolstelsel onder je voeten.
Want Nederland kent twee systemen — het gemengde en het gescheiden rioolstelsel — en ze werken totaal anders. Dus welk systeem is eigenlijk beter voor jouw wijk? Laten we er eens lekker in duiken.
Wat is een gemengd rioolstelsel eigenlijk?
Bij een gemengde systeem gaat alles door één en dezelfde buis: regenwater van je dak, afvalwater uit je toilet, water van de vaatwasser — alles komt samen in één rioolbuis. Dat water stroomt dan naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI), waar het wordt gezuiverd voordat het weer in het oppervlaktewater terechtkomt.
Klinkt simpel, en dat is het ook. Maar hier zit het probleem: bij hevige regenval kan de hoeveelheid water enorm oplopen. De zuiveringsinstallaties zijn niet berekend op piekbelastingen van regenwater plus al het afvalwater. Het gevolg? Overstorten.
Soms worden er miljoenen liters ongezuiverd water en afvalwater direct in sloten, rivieren en meren gegooid.
Volgens het RIVM gebeurt dit jaarlijks bij honderden overstorten in heel Nederland.
En hoe werkt een gescheiden rioolstelsel?
Bij een gescheiden stelsel zijn er twee buizen. Eén buis voert alleen afvalwater naar de zuiveringsinstallatie.
De andere buis vangt het regenwater op en leidt dat direct naar het oppervlaktewater — sloten, rivieren of infiltratiegebieden. De gedachte is simpel: afvalwater wordt altijd volledig gezuiverd, en regenwater hoeft niet mee naar de RWZI.
Dit systeem is vooral aangelegd in nieuwere wijken en stadsuitbreidingen. Denk aan wijken die vanaf de jaren '80 en '90 zijn gebouwd. Het grote voordeel: de zuiveringsinstallatie hoeft alleen afvalwater te verwerken, dus die kan kleiner en efficiënter zijn. En bij hevige regen hoef je niet bang te zijn dat er ongezuiverd water wordt overgestort.
De grote nadelen van het gemengde systeem
Laten we eerlijk zijn: het gemengd rioolstelsel heeft serieuze tekortkomingen, vooral nu het klimaat verandert en hevige buien steeds vaker voorkomen. Dit is het grootste probleem. Bij hevige regenbuien kan de capaciteit van het gemengde riool overschreden worden.
Overstorten bij hevige regen
Het gevolg is dat er gemengd water — afvalwater én regenwater — direct in het oppervlaktewater wordt overgestort.
Hogere zuiveringskosten
Dit gebeurt niet alleen vervelend, maar is ook schadelijk voor het milieu en de volksgezondheid. Omdat ook het regenwater naar de zuiveringsinstallatie moet, moet die groter zijn dan strikt nodig.
Overbelasting van het systeem
Dat kost meer energie en geld. Gemeenten en waterschappen betalen hier jaarlijks miljoenen euro's aan. In veel oudere wijken — denk aan de binnensteden van Amsterdam, Utrecht of Rotterdam — dateert het rioolstelsel uit de 19e of vroege 20e eeuw. Die systemen zijn simpelweg niet berekend op de huidige bevolkingsdruk en de toegenomen hoeveelheid verhard oppervlak (dakpannen, asfalt, tegels).
Waarom een gescheiden systeem niet altijd de oplossing is
Je zou denken: gescheiden is altijd beter, toch? Nou, niet helemaal. Er zijn ook nadelen aan een gescheiden stelsel.
Regenwater is niet schoon
Regenwater van daken en wegen bevat verontreinigingen: olie, zware metalen, microplastics en dierlijke uitwerpselen. Als dat direct in het oppervlaktewater komt zonder zuivering, kan het toch schadelijk zijn voor het ecosysteem. In de praktijk wordt regenwater dus niet per se "schoner" afgevoerd. Het aanleggen van een gescheiden systeem betelt twee complete buisnetwerken.
Dubbele buizen, dubbele kosten
Dat is duur en ingrijpend. In bestaande wijken is het vaak bijna onmogelijk om alsnog een twee-buis-systeem aan te leggen zonder de hele straat open te breken.
Verstoppingen en onderhoud
De kosten lopen al snel op tot tienduizenden euro's per woning. Twee buizen betekent ook twee keer zoveel onderhoud.
En ook gescheiden systemen zijn niet immuun voor verstoppingen, wortelindringing of slijtage.
Wat betekent dit voor jouw wijk?
De meeste Nederlandse wijken hebben een gemengde systeem, vooral de oudere wijken.
Volgens gegevens van de Unie van Waterschappen heeft ongeveer 40 procent van de rioolstelsels in Nederland nog een gemengde opzet. In nieuwbouwwijken is een gescheiden systeem tegenwoordig de standaard.
Maar er gebeurt veel. Gemeenten en waterschappen werken hard aan verbeteringen. Ze bouwen bijvoorbeeld retentiebekkens en infiltratievoorzieningen om regenwater tijdelijk op te vangen. Ook worden er steeds vaker groene daken en wadi's (waterbermden) aangelegd om regenwater lokaal te laten infiltreren in plaats van het af te voeren naar het riool.
De toekomst: slimme oplossingen boven alles
Het antwoord op "wat is beter?" is eigenlijk: het hangt ervan af. Voor nieuwbouwwijken is een gescheiden systeem logischer en efficiënter. Maar voor bestaande wijken is de keuze tussen een gemengd of gescheiden rioolstelsel vaak niet realistisch om volledig om te gooien.
De toekomst ligt daarom in een combinatie van oplossingen: betere buffering van regenwater, meer groen in de stad, slimme sensoren in het riool die overstorten kunnen voorspellen, en gerichte renovatie van de slechtste rioolpunten.
Bedrijven zoals Waterschap Vallei en Veluwe en Gemeente Amsterdam investeren hier massaal in. Wat jij als bewoner kunt doen?
Zorg dat regenwater van je eigen erf niet direct naar het riool gaat. Gebruik een regenwaterbufferruimte, laat water infiltreren in je tuin, en gooi natuurlijk geen vieigs in het riogel. Want hoe goed het systeem ook is — het begint bij ons allemaal.